Jacek Dominiczak	Jacek Dominiczak
Trwanie miasta: Zagadnienie etyki obrazu architektonicznego	City's Persistence: Ethical Issues of Architectural Images
	in English
Po raz pierwszy prezentowany na konferencji: Rekonstrukcja Miast Historycznych zorganizowanej przez: PKN ICOMOS: Polski Komitet Narodowy Miedzynarodowej Rady Ochrony Zabytkow Elblag, 1998	First presented at the conference: Reconstruction of Historical Cities organized by: PNC ICOMOS: Polish National Committee of the International Council of Monuments and Cities Elblag, 1998
pierwsza publikacja w: Maria Lubocka-Hoffmann (red.) Odbudowa miast Historycznych. Polski Komitet Narodowy Miedzynarodowej Rady Ochrony Zabytkow ICOMOS, Elblag 1998 © 1998 Jacek Dominiczak	first publication at: Maria Lubocka-Hoffmann (ed.) Reconstruction of Historical Cities. Polish National Committee of the International Council of Monuments and Cities ICOMOS, Elblag 1998 © 1998 Jacek Dominiczak
Referat sugeruje zjednoczenie wysilkow architektow-wynalazcow i architektow-konserwatorow, ukazujac podobienstwo problemu i celu dzialan przed ktorym te dwie grupy stoja: restauracja historycznego i wspolczesnego srodowiska urbanistycznego. Jednak referat wskazuje na strategie konserwatorskie, jako bardziej etycznie zaawansowane i, w zwiazku z tym, bardziej nadajace sie do tego, by przewodzic procesom zaawansowania metodologicznego i restauracji. Na zakonczenie, referat przedstawia potencjalna strategie projektowania mozliwa do uzycia w dialogu pomiedzy architektonicznymi dyscyplinami.	This paper argues for unity between architects-inventors and architects-preservationists, explaining similarity of main problems and goals they share: restoration of both historical and contemporary urban environment. The paper points, however, onto the preservation strategies as more ethically advanced than contemporary discourse in invention-architecture, therefore as the one which can make a lead in the process of advancement and restoration. Finally, the paper outlines potential design strategy for the dialogue between architectural disciplines.
Jeden z moich przyjaciol ostatnio stwierdzil, ze dzisiejsi architekci, znowu, wola widziec na swoich wyrafinowanych stolach stare srebrne sztucce, raczej niz modenistyczne aluminiowe czy plastikowe lyzki, noze i widelce. A co powiesz na zestaw z nierdzewnej stali Arne Jacobsena? - zapyta Nowy Modernista. OK - wszystko nie jest tak bardzo jednoznaczne. Jednak mozna powiedziec, ze radykalna faza Modernizmu jast zakonczona. Celebrowana nieslawa starego odeszla w niepamiec. W wojnie nowego ze starym, wspolczesnego z tradycyjnym, postepowego przeciw konserwatywnemu, czy, w koncu, lewicowego przeciw prawicowemu, podstawowa koscia nizgody, ale i sposobem identifikowania pogladu, bylo zagadnienie totalnosci. Wspolczesny swiat opowiadal sie za wolnoscia raczej niz kontrola, za prawda raczej niz skomponowanym obrazem. Stare miasta nazwane zostaly feudalnymi i oskarzone o kontrole i kompozycje, gdy nowym miastom, nazwanym demokratycznymi, przyznano ekspresje wolnosci i prawdziwej wyobrazni. Konstrukcja feudaalnej totalnosci zaprzeczona zostala demokratyczna nie-totalnoscia. Uzywam terminu nie-totalnosc poniewaz nowy obraz nie zostal narzucony architekturze, ale wypracowany z sytuacji wolnosci i prawdy. Architektura stala sie najbardziej prawdziwym obrazem wolnej ludzkiej egzystencji. Nie powinnismy zapomniec, ze nie-totalnosc konstruowana byla w tym samym czasie gdy Heidegger, a nawet bardziej wplywowo Sartre, wyjasniali intelektualnym elitom Europy koncepcje samotnosci, wolnosci, tu-i-teraz, indywidualnosci, autentycznosci, "Pieklo to inni", orginalnosci, i wyobrazni. Sprawdzmy daty: Heideggera Sein und Zeit -Byt i Czas -- 1927; CIAMu Karta Atenska - 1933; Sartrea La Nausée - Mdlosci - 1938; i jego L'Être et le néant - Byt i Nicosc- 1943. Ta teza wciaz wymaga badan, jako ze architekci nigdy nie byli najbardziej zdecydowanymi czytelnikami ksiazek, ale, mimo to, jest jednoznaczne, ze byl to czas gdy Egzystencjalizm byl intelektualna awangarda. Po wojnie Heidegger byl cichy i, mysle, zawstydzony, ale jednak przekonany o prawidlowosci swojego filozoficznego pogladu. Inaczej Sartre: ten dramatycznie zmienil swoj punkt widzenia. W 1945 roku, w swoim znaczacym wykladzie Egzystencjalizm i humanizm, powiedzial: "Jestem zobowiazany pragnac wolnosci innych tak samo jak wlasnej". Nie jest to zaskoczenie, bo byl to przeciez czas ponownej weryfikacji znaczenia etyki w humanistycznej kulturze. Tak bylo po obu stronach Muru. Publicznie, badz prywatnie w ukryciu przed totalitarna polityka. Byl to czas gdy etyczna niezgoda na niszczaca sile wojny wywolala publiczne wsparcie dla idei odbudowy miast w Polsce. Mowiac bardziej precyzyjnie: dla idei budowy repliki w Warszawie, i ulepszonej repliki w Gdansku. Prawdziwy to wyjatek w procesach budowy miast zatwierdzonych wtedy jako strategie realizmu, jakkolwiek bardzo roznego (ekonomicznego i "socjalistycznego"), po obu stronach Muru. Te procesy, po piecdziesieciu latach praktyki, doprowadzily do prawdziwych tragedii: Sowieckie fabryki domow skonstruowaly totalnosc po wschodniej stronie Muru; Amerykanskie centra zakupow i pasm komercjalnych skonstruowaly nie-totalnosc zachodniej strony. Nawet ruch Postmodernistyczny przeciw dewastacji miast, zagubiony w fascynacji Klasycyzmem, nie zdolal zatrzymac tego upadku. Dzisiaj, gdy wszyscy razem dzielimy te same koncepcje wolnosci i prawdy, w pokojowy sposob podporzadkowujemy jakosc miejskiego srodowiska regulom Stylu Miedzynarodowego w projektowaniu budunkow, i tego co mozna nazwac Stylem Swiatowej Ekonomii w projektowaniu miast. Konstruujemy nie-totalnosci o niespotykanym ogromie.	One of my friends recently said that these days architects again prefer to see, on their refined dinner tables, old silverware rather than modern aluminum or plastic one. Well, how about stainless steel Arne Jacobsen set? - the New Modernist would ask. OK - so, it is not so clear. Nevertheless, one may say that the radical phase of Modernism seems to be over. For the celebrated disgrace of the old is obviously gone. In the war of the new against the old, or the modern against the traditional, or the progressive versus the conservative, or, finally, the left versus the right, the primary issue of both disagreement and self-identification was the issue of totality. For modern world praised freedom over control, truth over composed image. Old cities were named feudal and accused of control and composition, when new cities, named democratic, were granted the expression of freedom and truthful imaginary. Construction of feudal totality was contradicted by democratic non-totality. I am using the term non-totality because the new image was not imposed on architecture, but developed from situations of freedom and truth. Architecture become, apparently, the most accurate image of free human existence. For one should not forget that it was constructed in the same time when Heidegger, and most influentially, Sartre, were explaining the concepts of solitude, freedom, here-and-now, individuality, authenticity, "the hell is the other people", originality, and imagination, to the intellectual elites in Europe. Lets look at the dates: Heidegger's Sein und Zeit -Being and Time - 1927; CIAM's The Athens Chart - 1933; Sartre's La Nausée - Nausea - 1938; and his L'Être et le néant - Being and Nothingness - 1943. This thesis still needs research, since architects have never been the most dedicated book readers, but, in any way, it is clear that it was the time when Existentialism was the intellectual avangarde. However, after the War, Heidegger was quiet and embarrassed, I guess, yet convinced about his philosophical position. Sartre, on the contrary, dramatically changed his point of view. In 1945, in his remarkable lecture Existentialism and Humanism, he said "I am obligated to will the liberty of others at the same time as mine". For, not surprisingly, this was the time for re-working, once again, the importance of ethics in human culture. On both sides of the Wall. Publicly, or in privacy hidden from totalitarian politics. It was the very time when ethical disagreement with the war's destructive power raised public support for rebuilding cities in Poland. Or, more precisely, for building their exact replica in Warsaw, and enhanced replica in Gdansk. True accidents within the urban development processes adopted as, however different, "realities" on the Wall's both sides. These processes, after fifty years of practice, ended up in true disaster: the Soviet-made building factories constructed the totality of the Wall's east side; US-made shopping malls and commercial strips constructed non-totality of the West side. Even post-modern movement against the destruction of cities, misguided by affection to Classicism, failed to stop the fall. Today, when we all freely share the same concept of both freedom and truth, we are peacefully submitting the quality of urban environment to the rules of International Style for building design, and to what one may call Global-Economy Style for city design. We are constructing non-totalities of unparalleled vastness.
1. Totalnosc i nie-totalnosc sa problemami etycznymi Jesli totalnosc jest zlem, nie znaczy to, ze jej proste linearne przeciwienstwo jest dobre. Znacznie lepiej jest widziec akt wartosciowania dzialajacy wewnatrz pewnego etycznego kregu, gdzie dobre, oczywiscie przeciwstawiajac sie zlemu, odnajduje siebie po drugie stronie kregu, a jego pozycja jest stateczna poprzez balans pomiedzy odlegloscimi od zlego z jedej strony, i do zlego z drugiej. (Wyobrazmy sobie ze na tarczy zegarowej zlo znajduje sie na pozycji 6, a dobro na pozycji 12.) We wznoszeniu sie od zlego ku dobremu mozna widziec powolne odrzucanie zlego, i przyjmowanie tego co dobre. Gdzies posrodku tej drogi jest miejsce nie-totalnosci: jest to punkt na kregu (godzina 9) gdzie nie ma juz dzialajacego zla, ale gdzie nie ma tez aktow dobra. W upadku z dobroci ku zlu punkt srodkowy pojawia sie ponownie (godzina 3): tu nie ma juz aktywnosci dobrego, i nie ma tez aktywnosci zlego - jeszcze. Ten prosty, ale i dynamiczny model ukazuje wazna informacje: istnieja dwie radykalnie rozne nie-totalnosci - jedna zdarza sie w procesie wznoszenia, druga w procesie upadku. Te same dwie mozliwosci istnieja gdy chcemy zinterpretowac kondycje wspolczesnych miast. Ktora nie-totalnosc one reprezentuja? To wazne by zauwazyc, ze jedno z najbardziej celebrowanych stwierdzen dzisiejszych teorii projektownia miast napisane w ostatnich latach, mowi: "Jesli nie mozemy byc dobrzy, musimy byc zli". To zostalo powidziane przez Rema Koolhaasa, poteznej sily wspolczesnej architektury, profesora wplywajacej na opinie i wplywowej w kazdym sensie Graduate School of Design na Harwardzie. Czy rzeczywiscie zmierzamy ku jednoznacznie zlym miastom? Czy rzeczywiscie chcemy celebrowac ich zlo?	1. Totality and Non-totality are the Problems of Ethics If totality is bad, it does not mean that its simple linear opposition is good. It seems better to see judgement working within certain ethical circle, where the good, obviously opposing the bad, finds itself on the other side of the circle, and it's position is stable by balanced distances from and towards the bad. (Lets say that on the clock face badness occupies the 6 position, when goodness the 12 one.) In the raise from the bad to the good one may see rejection of badness and the construction of goodness. Somewhere in the middle of this way are non-totalities: the point in the circle (9 o'clock position) where there is no badness in action anymore, bat there is no active goodness either. In the fall from goodness to badness the mid point appears again (3 o'clock): here, there is no active goodness anymore, and there is no badness -- yet. This simple-yet-dynamic model shows an important information: there are two radically different non-totalities: one is on the raise, one on the fall turn. The same two options assist interpretation of cities' contemporary condition. Which non-totality they represent? Remarkably, one of the most celebrated urban design theory statement written in last years, says: "If we cannot be good, we have to be bad". It was said by Rem Koolhaas, the powerful engine of contemporary architecture; professor at opinion-creating and influential Harvard Graduate School of Design. Are we than on the way to ultimately bad cities? Do we really want to celebrate their badness?
2. Rola Konserwacji? Rola ICOMOS? Mowiac o wykopaliskach, artykul 14 Karty Weneckiej stwierdza: "[...] Kazda rekonstrukcja powinna byc odrzucona a priori. Jedynie anastylosis, czyli zlozenie istniejacych, ale bedacych w rozpadzie czesci, moze byc dozwolone. Material uzyty do integracji powinien byc zawsze rozpoznawalny i jego uzycie powinno by ostatnia strategia ktora zapewni konserwacje monumentu i odtworzenie jego formy". Czyz nie jest to calkowicie etyczne stwierdzenie? Calkowicie, gdyz nie zatrzymuje sie ono na konstukcji jeszcze jednej nie-totalnosci, ale siega po dobre, ktore z jednej strony opiekuje sie, ale tez, z drugiej strony, nie prze-dobrza z ta opieka, intligentnie chroniac sie przed upadkiem z pozycji dobrego. Jest wiele przykladow z zycia ktore pokazuja, ze to jest wlasnie konstrukcja dobrego. Bo tez idea ochrony jest czyms wiecej niz tylko ochrona czegos co, niechronione, moze zaginac. Ochrona mowi o opiece, o etyce, poszukuje dobrego, i nie jest jedynie pragmatycznym rozwiazywaniem problemu, do jakiej roli wielu chcialoby ochrone sprowadzic. Tu jest wiec teza w kierunku ktorej zmierzam: dla zaklopotanego Modernizmu ktory zmaga sie z Egzystencjalnym sposobem myslenia, idee wypracowane przez ruch ochrony moze dac Modernizmowi nowy punkt widzenia, nastepna idee, jesli nie zupelnie nowy sposob myslenia. Co wiecej, zdaje sie, ze Modernizm ostatecznie porzucil swoja wlasna totalnosc ktora traktowala ochrone jako pewnego rodzaju pogotowie dzialajace wewnatrz calkowicie postepowej kultury. Dzisiaj Modernizm otwiera sie nie tylko na to co jest takie same jak on, ale tez na to co jest inne.	2. The Role for Preservation? The Role for ICOMOS? Speaking about excavations, Article 15 of The Venice Charter states: "[...] All reconstruction work should [...] be ruled out a priori. Only anastylosis, that is to say, the reassembling of existing but dismembered parts can be permitted. The material used for integration should always be recognizable and its use should be the least that will ensure the conservation of a monument and the reinstatement of its form." Is not this statement essentially ethical? Essentially, in the sense that it does not stop being satisfy with the construction of yet another non-totality, but it reaches up for the good which on one hand does care, and, on the other, does not overdo the care, intelligently saving itself from falling down from goodness. There are many examples in life that this is the making of the good, indeed. For the idea of preservation is much more that preserving what otherwise would vanish. It is about caring, it is about ethics, it is about the search for the good; and it is not about pragmatic problem solving only, where many would see its destination. So, here is the point I am leading to: for troubled Modernism which struggles with its Existential mode of thinking, ideas developed in preservation may give Modernism a new point of view, next ideas, if not entirely other mindset. Moreover, it seems that Modernism finally abandon its own totality that treated preservation as some kind of emergency unit in otherwise progressive culture. Today, Modernism opens itself to not only what is same with it, but also what is other.
3. Odbudowane miasto i problem totalnosci Jednak by pelnic tak znaczaca role ruch ochrony musi uwolnic sie od swoich wlasnych klopotow. Jednym z najwiekszych problemow jest zagadnienie odbudowy duzych fragmentow miast. Mimo ze nie ma zadnych powaznych watpliwosci ze powojenna odbudowa miala swoj wymiar etyczny, jak duzo z tej etycznej powagi jest w dzisiejszych akcjach odbudowy? Jak duzo totalnosci ktore nadaja strukture tym programom jest tak naprawde podobne do projektow Amerykanskich i Japonskich deweloperow, ktorzy buduja parki tematyczne do podrozowania, kupowania, i zycia? Problem nie jest natury albo-albo: nie jest to pytanie czy rekonstruowac, czy nie. Jest to pytanie o to jak zaawansowac idee rekonstrukcji. Jak w naturalny sposob przeksztalcic ja w nastepna wspolczesnosc, w ktorej zagadnienie zeitgeist przestanie separowac ja od architektury, ale gdzie zagadnienie pamieci zaawansuje potencjal zarowno rekonstrukcji jak i architektury? Jak spopularyzowac oparte o etyke standardy ochrony by byly one bardziej znane niz idee miasta bez wartosci?	3. Reconstructed City and the Problem of Totality. However, for such a significant role preservation must be free from it's own troubles. One of the biggest problem is the issue of large city fragments' reconstruction. For as there is no serious doubt that reconstructions undertaken just after the War had their both ethical dimension and seriousness, how much of it is in the recent ongoing actions? How much totality which structures this programs, is actually similar to the projects undertaken by US or Japanese super-developers, who construct illusionary theme parks for travelling, shopping and living? The problem here is not of either-or nature: it is not a question about reconstructing or not reconstructing old city fragments. It is the question about how to advance reconstruction. How to naturally transform it into the idea of the next contemporary, where the issue of zeitgeist does not separate it from architecture anymore, but where the issue of memory mutually advance their common potential? How to spread ethically-based preservation standards over the troubled contemporary city of no value?
4. Czy Nieskonczonosc jest mozliwa w projektowaniu? Emmanuel Levinas, filozof ktory, niestety, zmarl kilka lat temu w Paryzu, zbudowal wizje przeciwienstwa totalnosci ktora nazwal Idea Nieskonczonosci. Nieskonczonosc zaczyna sie totalnoscia niezadowolona z siebie taka jaka jest: bedaca odseparowana i kompletna - skonczona. Nieskonczonosc przychodzi z metafizycznym pragnieniem Drugiego, pragnieniem przelania sie granic totalnosci w spotkaniu z Drugim. Nieskonczonosc realizuje sie, w gotowosci do dzialania w-odpowiedzi, poprzez bycie zdolna do dania odpowiedzi, do bycia odpowiedzialnym za Drugiego. Nieskonczonosc trwa, i zapewnia sobie trwanie w przyszlosci, nie poprzez destrukcje totalnosci, ale poprzez jej nieustanne zaangazowanie w dialog z Drugim, poprzez otwarcie totalnosci do wspolnoty i oczekiwanej niekompletnosci - poprzez nieskonczona kreacje. Czyz nie jest Nieskonczonosc sposobem myslenia ktory ma w sobie potencjal zaawansowania pozycji Egzystencjalnej? Bo czyz nie jest kompletnosc kazdego Modernistycznego projektu jednym z powodow dzisiejszej tragedii miast? Czyz nie jest jednym z powodow pragnienie Modernistycznego projektowania by odseparowac sie, stworzyc siebie zupelnie inaczej niz wszystkie inne projekty? Czyz nie jest izolacja historycznych centrow miast jedna z tych strefowych separacji? Czy dbalosc o to co historyczne nie jest paradoksalnym przyzwoleniem na niedbalosc o wszystko co wspolczesne? Zdaje mi sie coraz bardziej oczywiste, ze idea dialogu musi przewazyc nad idea bezglosnej separacji. Nie ma wytlumaczenia na to, by architektura tworzona zarowna przez architektow-wynalazcow i architektow-ochroniarzy w dalszym ciagu odmawiala mowienia nawzajem do siebie, domagajac sie separacji i zamkniecia kazdego problemu projektowego tak by pozostala gwarantowana przyjemnosc - bo separacja i skonczonosc jest przyjemnoscia - iluzorycznego sukcesu. Ale tez to co historyczne musi odmawiac spotkania ze wspolczesnym tak dlugo jak to drugie niezgadza sie na dialog, albo gdy domaga sie by kontrast, konfrontacja, zgoda-na-punkty-niezgody, et cetera, byly traktowane jako elementy dialogu. Etyczny dialog nie jest ani polityczna mediacja, ani tez nie podaza za jej efektem.	4. Is Infinity Possible for Design? Emmanuel Levinas, philosopher who, unfortunately, passed away few years ago in Paris, has envisioned totality's opposition in the idea of Infinity. Infinity begins with the very totality's self-dissatisfaction for what exactly it is: for being separate and complete - finite. Infinity comes with the metaphysical Desire of the Other, desire to overflow totality by encountering the Other. It realizes itself through readiness for acting in-response, through respond-ability, through, finally, responsibility for the Other. Infinity maintains itself, and sustains, not by destruction of totality, but by its persistent engagement in dialogue with the Other, by opening totality to togetherness and welcomed incompleteness - to infinite creation. Is not Infinity the mindset that carries potential for advancing Existential position? For is not completeness of every Modern design one of the very cause of contemporary urban disaster? Is not one of it's cause the Modern design's desire to separate itself, to make itself different from every other design? Is not isolation of historical centers one of this zoned separations? Is not careful protection of the historical a paradox don't care green light for the contemporary? It seems more and more obvious to me that the idea of dialogue must prevail over the idea of muted separation. It is no more justifiable to see architectures, produced either by architects or architects-preservationists, refusing to talk to each other, insisting separation and closure of every design problem as the safeguard for enjoyable - because separated and finite - however illusionary success. Yet, the historical must oppose encounter with the contemporary as long as the latter refuses to engage in dialogue, or as long as it insists that contrast, confrontation, agreement-on-disagreements, et cetera, are the dialogue's elements. Ethical dialogue is neither political mediation nor follower of it. Ethics proceeds politics, not other way around.
5. Konstrukcja Metody Dialogicznej By dialog byl mozliwa alternatywa dla architektury miasta, musi byc wypracowane dialogiczne podejscie do projektowania. Tej idei poswiecona jest praca moich ostatnich 10 lat, przy pomocy wielu osob i wielu znakomitych instytucji wobec ktorych mam nieustanny dlug. Sa trzy zagdnienia dialogicznego podejscia ktore powinny byc przedstawione w kontekscie tego referatu: zagadnienie ukrytego, zagadnienie specyficznie architektonicznego jezyka, i zagadnienia formy. Zagadnienie ukytego. Najbardziej radykalny krok w kierunku dialogicznego podejscia odnosi sie do architekonicznej teorii widzialnego i, w konsekwencji, koncepcji architektonicznego obrazu. Jak Levinas zauwaza, etyczne myslenie nie pozwala na redukowanie twarzy czlowieka do obrazu - bo twarz jest ekspresja jezyka. Byc w dialogu znaczy dosiegac, poprzez jezyk, tego co jest ukryte dla wzroku. Mozna powtorzyc to samo uzywajac slowa fasada (nieprzetlumaczalne na Polski: face/facade) zamiast slowa twarz - bo w Angielskim jezyku dziela one etymologiczne korzenie: etyczny dialog nie moze zdarzyc sie pomiedzy konstruowanymi badz rekonstruowanymi obrazami tak dlugo, jak dlugo rozumiemy obrazy jako stworzone jedynie dla wzroku. Podejscie dialogiczne znaczy zrozumienie znaczenia ukrytego. Etyczna wyobraznia poglebia fasady tak samo jak poglebia ludzkie twarze dajac im prawo mowienia - i dania odpowiedzi Drugiemu ktory mowi. Tu wiec model uzyty w rekonstrukcji Gdanska wymaga zaawansowania, bo jest to przciez rekonstrukcja fasad uciszonych i podporzadkowanych temu co widzialne. Jednak to zagadnienie pokazuje mozliwosc zbudowania mostu pomiedzy ochrona i architektura. Ochrona wypracowala teorie pamieci przekazywanej przez architekture; wspolczesna architektura rozpracowala zagadnienie przezroczystosci, pewnego rodzaju widzenia-poza: Colin Rowe w swoim pamietnym tekscie udowodnil, ze przezroczystosc nie jest tylko zagadnieniem oczywistosci, ale rowniez fenomenalnym. Znaczy to, ze jest mozliwe mowienie poprzez forme architektoniczna o pamieci, bez koniecznosci ukazywania tej wypowiedzi w naiwnie prosolinijny sposob - jako fasady. Zagadnienie specyficznie architektonicznego jezyka. Poniewaz etyka posluguje sie dialogiem, dialogiczna architektura musi byc traktowana jako jezyk. Ale badzmy tu precyzyjni: elementy architekury sa dane wzrokowi, dlatego tez konstrukcja jezyka nie moze byc czyms calkowicie odmiennym niz to co widzialne: ale musi byc kombinacja obu: wizualny alfabet, wizualne slowa, wizualna gramatyka. Cala semiotyczna tradycja bierze w tym udzial, jednak znowu niezbedne sa zaawansowania. Dialogiczne pragnienie Drugiego nie jest na temat kodowania i dekodowania informacji i ich znaczen, ale jest na temat sluchania wprost, i dawnia odpowiedzi w natychmiastowosci dialogu. Znaczy to, ze nie poszukujemy architektonicznego jezyka ktory musi byc przekladalny na mozliwe do wypowiedzenia informacje (funkcjonalne, historyczne, czy socjalne) - jezyk ten pozostaje specyficznie architektoniczny, i komunikuje architektonicznie raczej niz porzez jezyk mowiony. Zagadnienie formy. Spcyficznie architektoniczny jezyk uzyty do komunikacji dotyka trzeciego zagadnienia: potrzeby powrotu do zagadnienia formy architektonicznej, i radykalnej rekonstrukcji jej kulturowego znaczenia. Najprostrzym sposobem wyjasnienia tego pogladu jest przyklad funkcji zgrupowanych w pasmie komercjalnym. Jesli jest tam poczucie chaosu, nie pochodzi on z faktu zgrupowania roznych funkcji w jednym miejscu, ale z formalnego, architektonicznego braku powiazan pomiedzy formalnymi elementami. I tu jest ogromna przestrzen dla mozliwego zaawansowania: patrzac jedynie na moje wlasne studia, widze ogromna strefe formalnego slownictwa i gramatyki do przepracowania: wystarczy wymienic zlozonosc, zmiane, czy deformacje. Te jezyki formalne konstruowaly kiedys miasta ktore dzis adorujemy, ale tez ktore niedawno temu zostaly zakazane w Modernistycznym projektowaniu. Teraz wracaja do uzycia. Pierwsze tego znaki to wspolczesne proby przelamania reguly prostokatnej zaleznosci wymyslonej przez Modernistycznych klasykow.	5. The Construction of Dialogic Method Yet to make dialogue possible for the architecture of the city, dialogic approach to design must be developed. To this idea my work is dedicated throughout last 10 years, with the help of many individuals, and many remarkable institutions to whom I owe a lot. There are three elements of the approach which need to be exposed in the context of this paper: the issue of the hidden, the issue of specifically architectural language, and the issue of form. The issue of the hidden. Design's most radical step towards the dialogic approach refers to architecture's visual theory and consequent concepts of architectural images. As Levinas points, ethical thinking does not allow reducing human faces to images - for they are expressions of language. To be in dialogue means to reach, through the language, what is hidden from vision. One may repeat the same using word facade instead face - for they even share etymological roots: ethical dialogue cannot happen between constructed or re-constructed images, as long as we understand them as what-is-given-to-vision only. Dialogic approach means acknowledging the importance of the hidden. Ethical imaginary deepens facades as it does faces, giving them the right to speak - and to respond to the Other speaking. Here, therefore, model used in Gdansk needs advancement, for it was clearly the reconstruction of facades silenced and submitted to vision. This issue shows a possibility for an interesting bridge to build between preservation and architecture. Preservation developed the theory of memory being transmitted by architecture, when contemporary architecture worked out the issue of transparency, of certain seeing beyond: Colin Rowe in his memorable text proved that transparency is not only literal, but also phenomenal. This means it is possible to speak, through architectural form, about memory, without necessarily making this speech naively and straightforwardly visual - a facade. The issue of specifically architectural language. Since ethics enact itself in dialogue, dialogic architecture must be treated also as language. Yet, lets be precise here: elements of architecture are given to vision, therefore construction of language cannot be something entirely different than vision, but it can only be a combination of the two: visual alphabet, visual vocabulary, visual gramma. Whole semiotic tradition obviously participates here, yet there are certain advancements necessary. For dialogic desire of the Other is not about coding or decoding message and meaning, but about listening directly and responding within the immediacy of dialogue. It means that we do not seek architectural language being necessarily translated into speakable messages (functional, for example, or historical, or social) - it remain specifically architectural, and communicates architecturally rather than verbally. The issue of form. Specifically architectural language used for communication leads to the third issue: the necessity for returning back to the idea of architectural form, and radical reconstruction of its cultural relevance. The easiest way for explaining it is to point out to the example of different functions grouped together in a commercial strip. If there is the feeling of chaos, it does not come from different functions being positioned next to each other; but it does from formal, essentially architectural, dis-connections. Yet here is dramatic space for advancement: looking only in my own work, I see entire zones of formal vocabularies and grammas to re-develop: just to mention complexity, alteration and deformation. This formal languages use to construct most admired cities of today, and they present vast areas for research and formal advancement. For, this qualities, which short time ago were completely banned from Modern design, slowly return to Modernity. First signs of it are the contemporary attempts to break at least strict orthogonality rule invented by Modern classics.
6. Ostatnie slowo. By wspolczene miasto moglo przetrwac jako dobre srodowisko, i by moglo utrzumac te jakosc, umysly architektoniczne musza najpierw wyjsc poza egzystencjalny sposob myslenia: przede wszystkim poza idee separacji i kompletnosci. Ale tez zwrocic sie ku idei Nieskonczonosci: ku dialogowi, odpowiedzialnosci, i zawsze gotowej do dania odpowiedzi niekompletnosci. To moze doprowadzic do zmiany. Dialogiczna konstrukcja architektonicznych przestrzeni ma szanse odtworzyc miasta, zidentyfikowac ich DNA, i przetworzyc je w zaawansowane jezyki projektowe. Do tego, wierze, potrzeba unii pomiedzy tym co historyczne i tym co wspolczesne. Tak jak potrzeba unii pomiedzy architektami-wynalazcami i architektami-ochroniarzami. Bo obie te dyscypliny maja dzisiaj ten sam cel: restauracje miast.	6. Last Word For contemporary city to persist as good environment, and to sustain this quality, architectural minds, it seems, must first leave their existential setup: most of all the idea of separation and completeness. Turning towards the value of Infinity: dialogue, responsibility, and always ready to respond incompleetness can make change. Dialogic construction of architectural spaces has a chance to reconstruct cities, to identify their architectural DNAs, and to transform them into advanced design languages. For it, I believe, the union between the historical and the contemporary is necessary. Just like the union between architects and architects-preservationists. For both disciplines today face the same problem: the restoration of cities.
j.d. Queretaro, czerwiec 5, 1998	j.d. Queretaro, June 5, 1998

teksty napisane przez jacka dominiczaka opublikowane w internecie:	texts written by jacek dominiczak published on the internet :
diaadetext | teksty zrodlowe architektury dialogicznej	diaadetext | source texts for the dialogic architecture
diaadedot | inne teksty i debaty	diaadedot | other text and debates