| AKADEMIA SZTUK PIEKNYCH W GDANSKU |
THE ACADEMY OF FINE ARTS IN GDANSK |
| |
|
architektura + dialog
Podyplomowe Studium Projektowania |
architecture + dialog
Post-Graduate Design Program |
Tomasz Szkudlarek
Tozsamosc i zaposredniczenie czyli czlowiek i media
Kurs dla studiow podyplomowych architektura+dialog 2003 - 2005;
wiosna 2004
01 02 03 04
05 06 07 
1,2. Tomasz Szkudlarek rozpoczyna seminarium [ar+di] 01.03.2004.
foto:mz. 3. Tomasz Szkudlarek mowi o kulturach mowy i pisma. [ar+di] 30.03.2004.foto:mz
04. Tomasz Szkudlarek prowadzi seminarium. [ar+di] 28.04.2004. foto:mz 05.
Tomasz Szkudlarek prowadzi seminarium w cyklu PERSPEKTYWA HUMANISTYKI 06.
Tomek Szkudlarek prowadzi seminarium "Tozsamosc i zaposredniczenie
czyli czlowiek i media". [ar+di] 17.05.2004. foto:jd. 07. Tomek Szkudlarek
na ostatnim seminarium "Tozsamosc i zaposredniczenia, albo czlowiek
i media". [ar+di] 31.5.2004. foto:mz
PROGRAM
Punkt wyjscia:
Heideggerowska konstrukcja Dasein (bycie-w-swiecie) kwestionuje 'esencjalne'
rozumienie tozsamosci i - przede wszystkim- humanistyczna wizje autentycznosci
podmiotu. Czlowiek jest "na ogol nieautentyczny", momenty autentycznosci
wiaza sie dosc paradoksalnie z rozumieniem wlasnej nieautentycznosci...
Wspomniana konstrukcja pojeciowa jest punktem wyjscia dla dwoch kluczowych
watkow:
1. Rekonstrukcji kategorii tozsamosci
2. Idei "zaposredniczenia" podmiotu prowadzacego do teorii mediow
(media to posredniki)
Ad. 1
Tozsamosc
Z koniecznosci bardzo skrotowa rekonstrukcja - troche Hegla, troche Kanta,
troche wspolczesnej teorii spolecznej dla okreslenia pola znaczeniowego
tej kategorii. Chce zwiazac pojecie tozsamosci z relacja Ja - Inny (dialektyka
tozsamosci i roznicy) i z racjonalna samokontrola. Z tego drugiego watku
mozemy przejsc do bardzo syntetycznej charakterystyki spoleczenstwa nowoczesnego
w rozumieniu Foucaulta jako spoleczenstwa panoptycznego nadzoru (architektoniczne
umieszczenie jednostki w centrum "pola widzenia wladzy" i zwiazane
z tym praktyki konstruowania wiedzy o podmiocie - w tym jego samowiedzy,
pedagogika jako forma wladzy). Foucaultowska krytyka moze z kolei stanowic
dobry punkt wyjscia do dyskusji o ponowoczesnej konstrukcji spoleczenstwa
i ponowoczesnej podmiotowosci.
Ad. 2
Zaposredniczenie
Mozemy sprobowac polaczyc Foucaultowska krytyke "autentycznego podmiotu"
z Heideggera idea nierozerwalnosci wymiarow "bycia"i swiata".
Czlowiek jest zawsze "chwilowy" i osadzony w "tutaj",
a jego samowiedza jest zawsze zaposredniczona. Poheideggerowska filozofia
(np. Gadamer) szczegolna role przypisuje tu jezykowi jako "medium"
zaposredniczenia.
Wydaje sie jednak, ze nie da sie mowic o jezyku "po prostu". Forma
jego komunikacji narzuca specyficzny "aparat poznawczy", ktory
okresla ramy dyskursu: tego co moze i co nie moze byc powiedziane, oraz
stawia warunki uczestnictwa w dialogu (okresla kompetencje podmiotu). Marshall
McLuhan ujmowal to we frazie medium is the message.
Dopelnienie: proba teorii mediow
Mozna chyba zasadnie mowic o trzech typach jezyka "zaposreniczajacego"
relacje podmiotu do swiata i do samego siebie - zatem o trzech zasadniczych
sposobach "bycia-w-swiecie". Jest to chyba najprostsza mozliwa
klasyfikacja sposobow egzystencji czlowieka. Sposob pierwszy wyznaczany
jest przez medium mowy jako osadzone w koniecznosci bezposredniej bliskosci
drugiego czlowieka. To medium stwarza swiat wspolnot i czlowieka kolektywnego.
Mowa jako czynnik tworzacy wiez i "dajacy poczatek wszystkiemu"
jest tu nieuchronnie sakralizowana (magia slowa). Sposob drugi to istnienie
wyznaczane przez medium pisma. Czlowiek zyskuje dystans do innych ludzi
(samotna lektura) i stwarza wizje swiata abstrakcyjnych idei (pismo wymaga
Rozumu - hipostaza kodu wiazacego znaczace ze znaczonym). Z kolei pismo
ulega tu sakralizacji - stwarza indywidualnego czlowieka i stwarza swiat
obiektywny (pozazmyslowy). Sposob trzeci wyznaczany jest przez media wizualne.
Sa one zmyslowe i oddalajace zarazem (zludzenie bezposredniosci), "podstawiaja"
reprezentacje ikoniczne w miejsce rzeczy przedstawianych. Stad ich ambiwalencja:
zblizaja nas do swiata - i zarazem swiat kradna i korumpuja (swietokradztwo).
Odtwarzaja "czlowieka kolektywnego", ale osadzaja go we wspolnotach
wirtualnych ("spolecznosci spektaklu").
Te trzy sposoby zaposreniczania relacji czlowieka i swiata uruchamiaja swoje
wlasne historie, wlasne wizje relacji pomiedzy wyznaczanymi przez nie formami
kultury.
Kultura mowy patrzy na pozostale w kategoriach upadku swiata i upadku czlowieka.
Pismo stwarza iluzje prawdy (Platon), wyrywa czlowieka ze wspolnoty i osamotnia
go; stwarza iluzje panowania nad swiatem. Video swiat symuluje: diabelska
sztuczka zludzen, zaslaniajaca prawde pozorem.
Kultura pisma, ktora stworzyla czlowieka jednostkowego i samotnego, patrzy
na wspolnotowa kulture mowy jak na wiek ciemnosci (sama jest oswieceniem),
a na kulture wizualna jako na zwyciestwo bezrozumnej masy (latwosc komunikacji
unieruchamia myslenie, a jej sugestywnosc - krytycyzm)
Kultura video patrzy na pozostale... bo patrzy. Nie ma w niej specjalnej
ambicji pouczania, bo wszystko chce traktowac jak fikcje i podstawienia.
Jest wiec zarazem skrajnie krytyczna i nieufna (swiat jest symulacja), jak
i dziecieco naiwna (skoro tak, to lepiej sie bawic niz martwic o Prawde).
Kazda z tych kultur jest zaposredniczona jakas forma komunikacji. Zadna
nie jest wiec "autentyczna" i zadna nie stwarza "autentycznego"
podmiotu. Kazda stwarza jednak jakas przestrzen dialogu w ktorej to co oferuje
i to co ogranicza moze byc ujmowane w rozmowie, na pismie, w symulacyjnej
prezentacji. Kazda pozwala sie zrozumiec jako nieautentyczna i przez to
stwarza nam chwilowe, ekstatyczne mozliwosci bycia soba.
Sugerowana literatura
Podstawe kursu stanowi moja autorska proba "zrozumienia mediow"
ujeta w ksiazce Media. Szkic z filozofii i pedagogiki dystansu.
Ponadto w programie znajda sie odniesienia do prac Jacka Goody'ego (po polsku
dostepne dobre omowienie w pracy Technologie intelektu Miroslawy Marody),,
Marshalla McLuhana (Galaktyka Gutenberga), Michela Foucault (szczegolnie:
Nadzorowac i karac. Narodziny wiezienia), Jeana Baudrillarda (polecam Precesje
symulakow w zbiorze Postmodernizm. Antologia przekladow pod redakcja Nycza),
Jacques'a Derridy (O gramatologii oraz Pismo filozofii), Wojciecha Chyly
(Kultura audiowizualna), Zygmunta Baumana (glownie Wolnosc), do tekstow
z obszaru pedagogiki kultury (Podstawy pedagogiki S.Hessena) i pedagogiki
krytycznej (przeglad np. w mojej ksiazce Wiedza i wolnosc w pedagogice amerykanskiego
postmoderenizmu).
Najwazniejszy jest jednak dialog.
Tomasz Szkudlarek
© 2004 Tomasz Szkudlarek. wszystkie
prawa zastrzezone
© 2004 architektura + dialog .
Podyplomowe Studium Projektowania. wszystkie prawa zastrzezone
|
|